websitetemplate.org
Muzeum Techniki, Przemysłu i Rzemiosła
MTPiR w Częstochowie  (podstawowe informacje) > Dzieje nauki i techniki w regionie > Pamięć o przedsiębiorcach

 

Pamięć o przedsiębiorcach

Zamieszczono tutaj krótkie biogramy wybitnych przedsiębiorców, którzy bezpośrednio i w znaczący sposób wpłynęli na rozwój gospodarczy regionu częstochowskiego.

Mikołaj Wolski - prekursor przemysłu górniczego na ziemiach polskich. Urodzony w 1549 roku wychowywał się na dworze cesarza niemieckiego Habsburga. Po śmierci ojca Stanisława w 1566 roku objął w posiadanie starostwo krzepickie, do którego dołączył w 1592 roku starostwo rabsztyńskie, a w 1614 roku starostwo olsztyńskie. W roku 1578 uzyskał od króla Zygmunta III Wazy prawo wykupu wszystkich kuźnic znajdujących się w jego starostwach. Produkcja wyrobów była w nich bardzo zróżnicowana. Wytwarzano w nich zarówno działa forteczne, jak i elementy metalowe nagrobków cmentarnych. W sposób bardzo zdecydowany realizował własną politykę gospodarczą, koncentrując przemysł w swoich rękach. Zmarł w 1631 roku. Po jego śmierci jako pierwsze upadły kuźnice starostwa olsztyńskiego.

Piotr Antoni Steinkeller (1799-1854), syn kupca z Krakowa, od 1826 osiadły w Warszawie. Przemysłowiec, kupiec, finansista; producent maszyn rolniczych, kotłów parowych, dyliżansów; dzierżawca monopolu solnego w Królestwie Polskim, państwowych hut i kopalń cynku; w 1835 inicjator (wraz z Henrykiem Łubieńskim) budowy kolei warszawsko-wiedeńskiej łączącej Warszawę z Zagłębiem Dąbrowskim. W latach 1829-54 Steinkeller był właścicielem Żarek i okolicznych dóbr. Założył tu fabrykę maszyn, a przy niej kuźnię, gisernię, emaliernię oraz osiedle dla ponad stu robotników i ich rodzin. W zakładach tych produkowano maszyny parowe, rolnicze, słynne karety pocztowe zwane steinkellerkami, naczynia kuchenne, resory itp.
W 1843 - fabryka Steinkellera upadła, a na jej miejscu właściciel wraz z Lichtensteinem urządził przędzalnię bawełny. W okresie międzywojennym wielka przędzalnia Steinkellera i Lichtensteina spłonęła a na jej miejscu wybudowano liceum ogólnokształcące.
Steinkeller jako pierwszy w Polsce wprowadził oświetlenie gazowe w Żarkach. Przyczynił się bardzo do podniesienia kultury rolnej dzięki nawadnianiu i osuszaniu pól oraz wprowadzeniu nowoczesnych maszyn rolniczych. Swoją działalność rozwinął również w Jaworzniku i Czarnej Strudze, gdzie wybudował fryszerkę. W 1853 zbankrutował.

Adolf Oderfeld (ur. 1834 - zm. przed 1914) − żydowski przemysłowiec związany z Częstochową, współwłaściciel pierwszych dużych zakładów przemysłowych w mieście (drukarni, zakładów włókienniczych, papierowych i meblarskich).

Berek (Wilhelm) Kohn (1835-1912) - były właściciel sklepu z artykułami piśmiennymi. W 1867 roku przeprowadził się z Wielunia do Częstochowy. Razem z miejscowym wspólnikiem Adolfem Odelferdem wybudował i uruchomił w 1869 roku drukarnię przy ul. Teatralnej 30 (al. Wolności). Drukarnia ta wraz litografią była pierwszym dużym zakładem przemysłowym w Częstochowie. Drukowano w niej wydawnictwa emocjonalne i pamiątkarskie. Berek Kohn od kupca berlińskiego Karola Ginsberga pozyskuje środki na regulację rzeki Warty. W latach 60./70. XIX w. buduje kanał, osusza bagna i rozlewiska, które stanowiły pas o szerokości aż do 3 km.  W 1872 r. Kohn wspólnie z Ginsbegiem  budują papiernie nad Wartą – pierwszy zakład napędzany maszyną parową. Od galicyjskich finansistów Adolfa Markusfelda i jego syna Henryka pozyskuje środki na budowę fabryki mebli.

Bernard Ludwik Hantke (1826-1900) - jeden z największych przemysłowców polskich XIX wieku. Z zawodu rolnik, absolwent Instytutu Marymonckiego i właściciel gospodarstwa rolnego Drybus w powiecie błońskim. Po 1860 roku stał się współwłaścicielem fabryki maszyn rolniczych Rephana i Schltzego w Warszawie. Następnie w roku 1870 otworzył fabrykę gwoździ, którą w 1882 roku przekształcił w spółkę akcyjną Towarzystwo Zakładów Metalowych B. Hantke. W jej skład weszły później zakłady w Warszawie, Jekaterynosławiu i Saratowie oraz 8 kopalń rud żelaza. W drugiej połowie 1896 roku przystąpił do budowy nowej huty na lewym brzegu Warty na terenie osiedla Raków, należącego do wioski Błeszno.  Z powodu problemów finansowych był zmuszony do korzystania z pożyczek od górnośląskiego koncernu Oberschleiseche Eisenindustrie Action Gesellschaft fur Bergbau und Huttenbetrieb w Gliwicach, co zapoczątkowało ekspansję kapitału niemieckiego.

Henryk Markusfeld (1853-1921) - najwybitniejszy częstochowski przemysłowiec i filantrop. Był budowniczym fabryki obić papierowych (1878), drukarni (1891), fabryki kapeluszy (1901), inicjatorem powstania spółki Przędzalnia “Warta”(1896), elektrowni “Siła i Światło” (1908), Towarzystwa Kredytowego miasta Częstochowy (1898), Towarzystwa Wzajemnego Kredytu (1907).

Stanisław Weinberg – przemysłowiec, pionier przetwórstwa celuloidu w Polsce. W 1886 r zakłada w Częstochowie pierwszą fabrykę wytwarzającą przedmioty z celuloidu. Fabryki Weinbergów – zatrudniające ogółem w pocz. XX w. 1 500 robotników były głównym w Częstochowie wytwórcą galanterii (zabawki, grzebienie, klamerki, broszki, abażury itd). Dzięki temu Częstochowa zapewniała 90% produkcji krajowej w tej branży.

Artur Steinhagen - (ur. 1859, zm. 19.07.1907r.). W 1894 r wspólnie z Ludwikiem Wehrem zbudowali fabrykę papieru w Mijaczowie. Oprócz tego wybudowano tam domy dla robotników, szkoły i ochronki dla dzieci. Dzięki tym inwestycjom powstało miasto Myszków. A. Steinhagen został pochowany na cmentarzu ewangielickim w Częstochowie przy ul. w. Rocha.

Jakub Kohn (ur. 1869 w Częstochowie, zm. 1938 w Częstochowie) − żydowski przedsiębiorca i działacz społeczny związany z Częstochową. Syn Berka (Wilhelma) Kohna.  Ukończył gimnazjum rządowe  i wyjechał do Niemiec, gdzie uczył się litografii. Po powrocie rozpoczął pracę w firmie ojca. W 1890 roku wstąpił, jako ochotnik-szeregowiec i stał się przywódcą ruchu strażackiego w Częstochowie. Po śmierci ojca w 1912 roku przejął zarządzanie rodzinnymi przedsiębiorstwami. W niepodległej Polsce był inicjatorem tworzenia ogólnonarodowego związku straży (obecnej Państwowej Straży Pożarnej).

Stefan Steinhagen (1892-1939) - syn Artura Steinhagena. Walczył na frontach I wojny światowej. Po odzyskaniu niepodległości bronił Ojczyzny walcząc jako oficer 203 Pułku Ułanów Kaliskich pod Kijowem, Lwowem i Zamościem. Od 1923 r. pełnił funkcję wiceprezesa Rady Nadzorczej myszkowskiej wytwórni celulozy i papieru. Przekształcił firmę w największy w Polsce koncern papierniczy. Po fuzji z fabrykami Sengera koncern miał 80% udział w polskim rynku papieru gazetowego, dysponował fabrykami w Myszkowie, Włocławku, Pabianicach oraz nad Stryjem na Ukrainie. Mieszkał wraz z rodziną w Warszawie. W 1920 r. kupił majatek w Cielętnikach. Za jego rządów powstają tu stawy hodowlane i elektrownia wodna (na obecnym Kanale Lodowym), pracująca do dzisiaj gorzelnia, ogrzewana oranżeria i solidnie wyremontowany dwór.  We wrześniu 1939 roku Stefan Steinhagen mianowany został przez prezydenta Warszawy Stefana Starzyńskiego pełnomocnikiem ds. aprowizacji. Zginął podczas nalotu lotniczego 26 września 1939 r. Ocalała rodzina (żona z czworgiem dzieci) przeniosła się do Cielętnik. Po wojnie cała rodzina została wyrzucona z posiadłości i urządziła się w Pabianicach. Tutaj szykanowana przez UB wyrusza najpierw na Dolny Śląsk, a później do Poronina. Wreszcie w r. 1963 Steinhagenowie osiedlają się w Częstochowie.

Leonard Chess (Lejzor Samuel Czyż, ur. 1917 r. w Motal, zm. 1969r. w Chicago) , Phil Chess  (Filip, Fiszel Czyż, ur. 1921 r. w Częstochowie) Polacy żydowskiego pochodzenia. W 1928 r. razem z matką wyemigrowali z  Częstochowy do Nowego Jorku, a następnie osiedlili się w Chicago, gdzie czekał na nich ich ojciec stolarz Józef Czyż. W 1947 r. kupili firmę płytową Aristocrat. W 1950 r.  zmienili jej nazwę na Chess Records. W 1952 r. bracia założyli Checker Record – alternatywną firmę nagrywającą tylko dla rozgłośni radiowych. W 1956 r. założyli jazzową firmę Marterry, przekształconą na Argo, a potem na Cadet Records. W latach 60. powstała firma Cadet Concept, która zajmowała się nagrywaniem przeważnie bardziej ambitnego rocka. W 1969 r. bracia sprzedali Chess Records firmie GRT (General Recorded Tape). Obecnie dawne studio nagraniowe Chess Records w Chicago na 2120 S. Michigan Av. stanowi muzeum. Wytwórnia Chess Records zapisała się w historii muzyki rozrywkowej jako ta, która nagrała wiele utworów wchodzących w skład kanonu muzyki bluesowej i rockowej. Dla tej wytwórni nagrywało wielu ważnych wykonawców, szczególnie muzyki bluesowej.


Ulica poprowadzona po zasypanym Kanale Kohna od 2010 r. nosi nazwę "Kanał Kohna". Oprócz tej nazwy do tej pory pozostałych zasłużonych przedsiębiorców Częstochowy i regionu częstochowskiego nie uhonorowano przez wprowadzenie odpowiednich nazw ulic lub placów.
Społeczny Komitet MTPiR wystąpił do Władz Częstochowy o wprowadzenie nowych nazw ulic: Mikołaja Wolskiego, Piotra Antoniego Steinkellera i Bernarda Ludwika Hantkego.

Z życiorysami wielu częstochowskich przedsiębiorców, rzemieślników, inżynierów i naukowców, działaczy społecznych i politycznych można zapoznać się w monografiach:
1. Sętowski Juliusz: Cmentarz Kule w Częstochowie. Przewodnik biograficzny. AJD, Częstochowa 2005.
2. Sętowski Juliusz: Cmentarz Ewangelicko-Augsburski w Częstochowie. Przewodnik biograficzny. Muzeum Częstochowskie, Częstochowa 2006.
3. Sętowski Juliusz: Cmentarz św. Rocha w Częstochowie. Przewodnik biograficzny. (w opracowaniu)
4. Roman Sitkowski, Juliusz Sętowski: Cmentarz Rakowski 1910-2010. Przewodnik biograficzny. Częstochowa 2011.
4. Żydzi Częstochowianie. Współistnienie- Holocaust-Pamięć. Wydawnictwo Wyższej Szkoły Pedagogicznej w Częstochowie, Częstochowa 2004.
Gazeta Wyborcza
Puls Regionu


 
       

Powered By CMSImple.dk - Design By WST